Ülkemizde tasarrufların katma değeri yüksek yatırımlara yönlendirilmesi, istihdamın ve uluslararası rekabet gücünün artırılması amacıyla mevzuatta öngörülen şartları sağlayan yatırımcılara devlet desteği sağlanmaktadır. Bu çerçevede, (i) 19.06.2016 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan 2021/3305 sayılı “Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar” ile (ii) 20.06.2012 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan 2021/1 sayılı Uygulama Tebliği yürürlüktedir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (“Bakanlık”) tarafından paylaşılan istatistiki verilere göre, ağustos ayında 1261 adet yeni yatırım teşvik belgesi düzenlendiği, 237 adet tamamlama vizesi düzenlendiği ve 38 adet teşvik belgesinin iptal edildiği görülmektedir.[1] Ayrıca, 2001 Ocak ayından ağustos ayı sonuna kadar geçen süreçte ülke genelinde toplamda 98.933 adet yatırım teşvik belgesi düzenlendiği görülmekte olup yatırımcıların teşvik uygulamaları ve destek unsurlarından faydalanmak için sıkça başvurdukları bir uygulama haline geldiği anlaşılmaktadır.
1. Mevzuat Bakımından Yatırım Teşvik Uygulamaları
19.06.2016 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan 2021/3305 sayılı “Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar” (“Karar”) ile yürürlük kazanan teşvik sistemleri dört farklı uygulamadan oluşmaktadır. Anılı uygulamalar; 1) Genel Teşvik Uygulamaları, 2) Bölgesel Teşvik Uygulamaları, 3) Öncelikli Yatırımların Teşviki ve 4) Stratejik Yatırımların Teşviki şeklinde ayrım göstermektedir. Her bir teşvik sistemi için aranan şartlar farklı olup uygulamalar kapsamında yatırımcılara sağlanacak destek unsurları da farklılık göstermektedir.
Ayrıca, Karar çerçevesinde yer alan desteklerin uygulanması konusunda iller, sosyo-ekonomik gelişmişlik seviyeleri bakımından altı bölgeye ayrılmış durumdadır. Söz konusu ayrım kapsamında da bölgeler arasında yatırımcılara sağlanacak destek unsurları farklılık göstermekte olup, anılı düzenleme ülke gelişiminin dengeli bir şekilde sağlanabilmesi adına önem arz eden bir uygulamadır.
2. Teşvik Sistemlerinden Faydalanma ve Destek Unsurları
20.06.2012 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan 2021/1 sayılı Uygulama Tebliği (“Tebliğ”) ile mevzuatta öngörülen destek unsurlarından faydalanılması amacıyla yatırımcıların teşvik belgesi alma yükümlülüğü düzenlenmiştir. Dolayısıyla, yatırımın karakteristik özelliklerini gösteren ve anılı özelliklerin sağlanması halinde destek unsurlarından faydalanmaya imkan sağlayan teşvik belgesini yatırımcıların haiz olması gerekmektedir.
Anılı yatırım teşvik belgesi başvuruları Bakanlığa müracaat ile yapılabilmektedir. Bu çerçevede, 2 Temmuz 2018 tarihinden itibaren yeni yatırım teşvik belgesi düzenlenmesine ilişkin müracaatlar ile yabancı yatırımcıların Türkiye’de kurdukları şirket ve şubeler tarafından Bakanlığa yapılacak bildirimlerin E-TUYS adlı uygulama aracılığıyla yapılacağı düzenlenmiştir. Dolayısıyla, yatırımcılara yetkilendirme aşamasını tamamlayarak başvuru süreçlerini internet üzerinden ilerletme imkanı tanınmıştır.
Türkiye’de gerçekleştirilecek yatırımlar için teşvik belgesi başvurusu hem gerçek kişi hem de tüzel kişiler aracılığıyla yapılabilmektedir.
Teşvik belgeleri kapsamında yapılacak yatırım cinsleri de önem arz eden başka bir husustur. Zira, Tebliğ’de bu çerçevede; (i)komple yeni, (ii) tevsi, (iii) modernizasyon, (iv) ürün çeşitlendirme ve (v) entegrasyon olarak beş farklı ayrım bulunmaktadır. İlk dört yatırım cinsinde yapılması planlan yatırımın aynı işletmede veya aynı bölgede bulunması gerekmekte olup, aranan şartlar farklılık göstereceğinden başvurudan önce yatırım cinsinin de belirlenmiş olması önem arz etmektedir.
Yatırım teşvik uygulamaları kapsamında sağlanan destek unsurları mevzuatta; KDV istisnası, gümrük vergisi muafiyeti, vergi muafiyeti, sigorta primi işveren hissesi desteği, sigorta primi işçi hissesi desteği, faiz veya kar payı desteği, yatırım yeri tahsisi ve KDV iadesi olarak belirlenmiştir. Her bir teşvik uygulaması kapsamında anılı destek unsurlarından faydalanma imkanları değişiklik göstereceğinden başvurudan önce ayrıntılı bir şekilde tespit yapılması ve bu doğrultuda talep oluşturulması gerekecektir.
3. Sonuç
Yatırım teşvik uygulamaları kapsamında hem gerçek kişi hem de tüzel kişi adına yapılacak başvurularda başvuru sürecinden önce yararlanılabilecek yatırımın niteliğinin ve destek unsurlarının ayrıntılı ve doğru bir şekilde belirlenmesi azami önem arz etmektedir. Yatırımların niteliği, hangi bölgede yapılmasının planlandığı ve bu çerçevede talep edilebilecek destek unsurlarının teşvik belgesi başvurusunda bulunulmadan önce belirlenmesi önerilmektedir. Zira, teşvik sistemleri kapsamında destek unsurları uygulamaları da her bir sistem özelinde değişiklik göstereceğinden yatırımcıların hangi desteklerden yararlanabileceğini önceden tespit edebilmeleri ve gerekli olması halinde bu alanda hizmet veren uzman kadrodan destek alınması faydalı olacaktır.
Kaynakça:
- 06.2016 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan 2021/3305 sayılı “Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar”
- 06.2012 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan 2021/1 sayılı Uygulama Tebliği
- Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, https://www.sanayi.gov.tr/istatistikler/yatirim-istatistikleri/mi1304021615
- Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, https://www.sanayi.gov.tr/destek-ve-tesvikler/yatirim-tesvik-sistemleri
[1] https://www.sanayi.gov.tr/istatistikler/yatirim-istatistikleri/mi1304021615
