İşletmelerin alacaklarından doğabilecek riskleri minimize etmeyi amaçlayan bir sigorta türü olan ticari alacak sigortaları hakkında uygulama alanı bulan temel düzenlemeler, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nda yer almaktadır. Bu yazımızda, Sigortacılık Kanunu’nun 33/A maddesine dayanılarak hazırlanan 7 Ocak 2023 tarihli Devlet Destekli Ticari Alacak Sigortası Sisteminin Tarife ve Talimatları ile Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Tebliğ (“Tebliğ”) çerçevesinde düzenlenen KOBİ’lere yönelik Devlet Destekli Ticari Alacak Sigortası Sistemi (“DDAS” Sistemi) hakkında bilgi verilecektir.
Sistem Hakkında Genel Bilgi
DDAS sistemi ile KOBİ’lerin alacaklarını tahsil edememeleri durumunda sigortanın devreye girmesiyle alacaklarının önemli bir kısmı karşılanmakta, böylece KOBİ’lerin alacakları garanti altına alınmaktadır.
Tebliğ’deki ilgili yetkilerin tanındığı, yukarıda geçen kanun maddesine dayanılarak kurulan ve 2021’de yeni adını alarak ayrı tüzel kişiliğe kavuşan Özel Riskler Yönetim Merkezi’nin teminat sağlanmasında güçlük bulunan, özellik arz eden veya sigorta edilmesinde kamu yararı bulunan riskler için teminat sağlama, sigorta-reasürans havuzları kurma, sigorta-reasürans şirketleri arasında iş birliği yapılmasını sağlama gibi amaçları vardır.
360 güne kadar vadeli satışlar ile ilgili olarak borçluların herhangi bir teminata bağlanmamış borçlarını ödememe riskine karşı KOBİ’ler bu sistem ile korunmaktadır. Tebliğ’de bu borçlular “alıcı” olarak anılmaktadır ve sigortacının KOBİ’nin herhangi bir borçlusu ile ilgili olarak üstlendiği azami sorumluluk tutarını ifade etmek üzere alıcı limitleri belirlenmiştir. Özel Riskler Yönetim Merkezi, teminat verilecek alıcılarla ilgili risk değerlendirmesi yaparak onlara 1 ila 6 arasında skor vermektedir. Skoru 6 olan alıcılar için limit açılmayacağı düzenlenmiştir. Teminat oranları (%70 – %90 arası) ve azami teminat, bu risk skorundan etkilenmektedir.
Bu çerçevede “DDAS-Finansman” KOBİ’lere Finansman Sağlanmasına Yönelik Devlet Destekli Ticari Alacak Sigortasını, “DDAS-Ticari” ise KOBİ’lerin Ticari Faaliyetlerine Yönelik Devlet Destekli Ticari Alacak Sigortasını ifade etmektedir. Tebliğ’de düzenlenen bu iki sigorta 31 Mart 2023 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile tek bir çatı altında toplanarak DDAS Sistemi kurulmuştur.
Sistemin adında devlet destekli ifadesinin yer alması ise sisteme devlet tarafından reasürans desteği sağlanmasından kaynaklanmaktadır. Başka bir ifadeyle, sigorta sistemindeki havuzdaki tutarın yetersiz kalması durumunda devletin desteği devreye girmektedir, buna ilişkin detayları yukarıda belirtilen kararda yer almaktadır.
Kriterler ve Kapsam
DDAS Ticari, işletmenin veya sermayesinin çoğunluğuna sahip bir başka tüzel kişiliğin; (i) başvuru tarihinden itibaren en az iki yıl önce kurulmuş olma, (ii) Özel Riskler Yönetim Merkezi tarafından belirlenen risk değerlendirme kriterlerini sağlama, (iii) basit usul dışında vergi mükellefi olma şartlarının üçünü bir arada sağlaması ve bunlara ek olarak (iv) işletmenin kendisinin bir önceki mali yılda yurt içi satışlardan edilen cirosunun 500 milyon Türk lirasından fazla olmaması olmak üzere dört şartı sağlayan KOBİ’lere (Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler Yönetmeliği’ne göre mikro/küçük/orta büyüklükte olan işletmelere) sunulabilir. Özel Riskler Yönetim Merkezi’nin gerekli gördüğü başvurularda dördüncü koşuldaki tutarı yüzde elliye kadar artırabilme yetkisi vardır.
DDAS Finansman ise yukarıda sayılan KOBİ’lere finansman sağlayan kredi kuruluşlarına sunulmaktadır.
Bu sigortaların kapsamları ise, Ticari Alacak (Kredi) Sigortası Genel Şartları saklı kalmak kaydıyla, aşağıdaki şekildedir:
DDAS Ticari ile KOBİ’lerin (a) “dövize endeksli faturalar veya sözleşmeler kapsamındaki satışlar hariç olmak üzere, fatura veya faturaları Türk lirası cinsinden kesilen” ve (b) “kamu kurum ve kuruluşları, belediyeler, odalar ve borsalar, meslek birlikleri, dernekler, vakıflar, kamu iktisadi kuruluşları ve tacir sıfatı taşımayan gerçek kişiler haricinde kalan alıcılara yapılan” şartlarını sağlayan vadeli satışları teminat altına alınabilmektedir.
DDAS-Finansman kapsamında ise KOBİ ile alıcısı arasındaki satış sözleşmesinden doğmuş alacağın kredi kuruluşuna devredilmesi sonucunda KOBİ’ye finansman sağlanmasına bağlı olarak yukarıda sayılan satışlara teminat sağlanmaktadır.
Yalnızca yurt içi satışlardan doğan ticari alacaklar veya KOBİ’ye finansman sağlanması amacıyla yurt içi satışlardan doğan ticari alacakların kredi kuruluşlarına devredilmesi işlemleri sistem kapsamındadır, dolayısıyla ihracat kapsam dışıdır.
Teminat verilecek alacaklıların yukarıdaki bir numaralı ve iki numaralı koşulu sağlaması gerekir. DDAS-Ticari kapsamında, sigorta talebinde bulunan işletmenin tüm alıcılarının risk değerlendirmesinde dikkate alınması esas olmakla birlikte bunun mümkün olmaması durumunda, söz konusu işletmenin yurt içi vadeli satışlardan elde ettiği cirosunun en az yüzde ellisini oluşturan ve cirolarına göre büyükten küçüğe doğru sıralanan alıcıları dikkate alınır.
DDAS-Ticari kapsamında prim hesabında, alacak sigortası talebinde bulunan işletmenin beyan ettiği ve son mali yıldaki vadeli satışlarından elde ettiği cirosunun tamamı esas alınır. İlgili ciro aralığı ve vadeye göre tabloda belirtilen prim katsayısı dikkate alınarak hesaplama yapılabilmektedir, hesaplama sonucunda ulaşılan net primin 30 ile çarpılması sonucunda azami teminat tutarına ulaşılmaktadır.
2024 Sonunda Yapılan Değişiklikler
İlgili Tebliğ’de 9 Kasım 2024 tarihinde yürürlüğe giren değişiklik ile teminat kapsamlarının genişletilmesi ve sistemin etkinliğinin artırılması hedeflenmiştir. Bu çerçevede;
- Tebliğ’deki tarifeler ve limitler güncellenmiş, bu çerçevede alıcı başına teminat üst limitinin 2 milyon Türk lirasına çıkarılmasının yanı sıra ek prim alınmaksızın Özel Riskler Yönetim Merkezi tarafından alıcı limitlerinin arttırılabilmesi imkânı korunmuştur.
- Doğal afet ek teminatı belirlenmesinin mümkün kılınması gibi imkânlar sağlanmıştır.
- Ciro üst sınırı 500 milyon Türk lirasına çıkarılmış ve Özel Riskler Yönetim Merkezi’nin artırma yetkisi için öngörülen oran yüze elliye yükseltilmiştir.
- Özel Riskler Yönetim Merkezi’ne doğrudan Devlet Destekli Alacak Sigortası poliçesi düzenleme yetkisi verilmiştir.
Özel Riskler Yönetim Merkezi’nin 2023 Faaliyet Raporu’nda yer alan bilgiye göre 2023 yılında alıcılar için yaklaşık 16 milyar Türk lirası teminat sağlanmıştır. Sistemin kapsamın genişletilmesi sonucunda 2025 ve sonrasındaki yıllara ilişkin raporlarda daha yüksek miktarların açıklanması beklenebilecektir.
Sonuç
Ticari alacak sigortaları alacaklı şirketten sigorta şirketine doğru gerçekleşen risk devrinin yüksek olduğu bir alan olduğu için; bu alanda etkin bir devlet desteğinin varlığı, sigorta şirketlerinin cesaretlendirilmesine ve primlerin düşmesine katkı sağlanarak KOBİ’lerin sigortaya erişiminin kolaylaştırılması açısından önemlidir. DDAS Sistemi, vadeli satışlarda tahsile ilişkin belirsizliklerden doğabilecek güvensiz ortamı ortadan kaldırarak KOBİ’lere ihtiyaç duydukları öngörülebilirliği sağlamaktadır.
Nakit akışının bozulması, mali planlarda aksamaların meydana gelmesi gibi risklere karşı koruma sağlayan ticari alacak sigortalarının kullanılması KOBİ’ler için oldukça faydalıdır ve özellikle ekonomik dalgalanmaların olduğu dönemlerde daha da kritik olmaktadır.
Av. İdil Aşkın
