Giriş
Son yıllarda gittikçe ivme kazanan iklim krizine karşı gelişen teknolojinin ana odak noktalarından biri çevresel sürdürülebilirliğin ve enerji verimliliğinin sağlanması yönündeki çalışmalar olmuştur. Bu kapsamda ulaşım ve otomotiv sektöründe ciddi dönüşümler yaşanmış, geleneksel içten yanmalı motorlu araçlara alternatif olarak elektrik gücünden beslenen otomobiller üretilmiştir. Üretilen elektrikli otomobiller ile araç sektöründe önemli bir değişim meydana gelmiş ve neticede elektrikli araçlar bakımından bir hizmet sektörü oluşturulmuştur. Dünyadaki gelişmelere paralel olarak, özellikle bu araçların şarj olduğu istasyonlar bakımından zaman içerisinde çeşitli hukuki düzenlemeler Türkiye’de de yürürlüğe girmiştir.
Elektrikli Şarj Araç İstasyonlarına İlişkin Yapılan İlk Düzenlemeler
Ülkemizdeki elektrikli şarj alt yapısı ve şarj araç istasyonlarına ilişkin yapılan düzenlemelerin yıllar içerisinde kademeli olarak arttığı ve gittikçe daha detaylı ve kapsamlı bir şekilde ele alındığı görülmektedir. Bu bağlamda, elektrikli şarj istasyonlarına ilişkin ilk düzenleme, 2013 yılında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hazırlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (“İmar Yönetmeliği”) ile karşımıza çıkmıştır. İmar Yönetmeliği’nin “Akaryakıt Servis İstasyonları” başlıklı 35. maddesine eklenen düzenleme ile ilgili elektrik kurumunun hakkında olumlu görüşü olduğu otoparklar, akaryakıt istasyonları ve diğer uygun yerlerde ancak elektrikli araçların şarj edilebileceği hüküm altına alınmıştır.
İmar Yönetmeliği’ndeki ilgili düzenlemeye ek olarak, 2014 tarihli mülga Elektrik Dağıtım Sistemi Yönetmeliği’nin 5. maddesi de elektrikli şarj istasyonlarının kurulmasına ilişkin önemli bir hüküm öngörmüştür. İlgili maddede, üretim faaliyeti gösteren tüzel kişiler dışındaki kullanıcılar tarafından yapılacak bağlantı başvurularında, elektrikli taşıtların şarj edilebilmesi için kurulacak hızlı, orta hızlı ve yavaş şarj ünitelerinin niteliği ve teknik özelliklerine ilişkin elektrik projesinin dağıtım şirketine sunulması hüküm altına alınmıştır.
Kullanıcılar tarafından yapılacak elektrikli şarj istasyonu başvuru usullerinden farklı olarak, elektrikli şarj istasyonlarının kamusal alanlarda kurulmasına ilişkin de zamanla çeşitli düzenlemeler yapılmıştır. Bu bağlamda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hazırlanan ve 25 Mart 2021 tarihli ve 31434 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Otopark Yönetmeliği’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile zorunlu otopark adedi 20 ve üzeri olan ve yeni yapılacak otopark alanlarında, 1 adetten az olmamak üzere alanların en az %5’inde elektrikli araç şarj ünitesi bulunması şartı aranmıştır.
Elektrik Piyasası Mevzuatında Yapılan Düzenlemeler
Yukarıda yer verildiği üzere 2013 yılından itibaren İmar Yönetmeliği ve Otopark Yönetmeliği’nde elektrikli araç istasyonlarına ilişkin belli başlı hükümler öngörülmüşse de Türkiye’de elektrikli araçlar ve elektrikli şarj istasyonların detaylı ve kapsamlı şekilde hukuki bir zemine oturtulması, Aralık 2021 tarihinde yapılan 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nda (“Kanun”) yapılan değişiklik ve bu kanun değişikliği devamında yürürlüğe giren yönetmelik hükümleri ile gerçekleştirilmiştir.
Kanun’da Yapılan Değişiklikler ve Şarj Hizmeti Yönetmeliği
Aralık 2021 tarihinde yapılan değişiklikler ile Kanun’da elektrikli araç, şarj istasyonu, sertifika, şarj hizmeti vd. kavramları tanımlanmış; şarj hizmeti ve bu şarj hizmetini sağlayacak şarj ağı işletmecilerinin yürüteceği faaliyetlere ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir. Yapılan Kanun değişikliğinin en önemli sonuçlarından biri de bu Kanun’a dayanılarak Nisan 2022 yılında yürürlüğe giren Şarj Hizmeti Yönetmeliği (“Yönetmelik”) olmuştur. Yönetmelik ile elektrikli araç şarj istasyonlarının kurulması, işletilmesi ile şarj hizmetinin sunulmasına ilişkin usul ve esaslar belirlenmiş; elektrikli şarj istasyonlarını kuracak ve işletecek olan şarj işletmecilerinin alması gereken şarj ağı lisansı, iş yeri açma ve çalışma ruhsatı ve şarj ağı sertifikasına ilişkin düzenlemeler hüküm altına alınmıştır.
Önemle belirtmek gerekir ki Kanun’da yapılan değişiklikler ile bu değişikliklere dayanılarak yürürlüğe giren Şarj Hizmeti Yönetmeliği’nde yer alan faaliyetlere ilişkin sağlanması gereken şartlar, başvurular, onaylar vd. işlemler, elektrik şarj hizmeti faaliyetini ticari olarak yürütecek kişiler bakımından öngörülmüştür. Nitekim Kanun’un Şarj Hizmeti başlıklı ek 5. maddesi de ilgili şarj hizmetinin, Elektrik Piyasası Düzenleme Kurumu (“EPDK”) tarafından ticari amaçlı olmamak üzere belirlenen istisnalar dışında şarj ağı işletmeci lisansı kapsamında ve Kanun ile Kanuna göre çıkarılan yönetmelikler uyarınca yürütüleceğini düzenlemektedir.
Site ve Apartmanlardaki Elektrikli Araç Şarj İstasyonları
Büyüyen elektrikli araç sektörünün ve bu doğrultuda elektrikli araç şarj istasyonlarına ilişkin yapılan düzenlemelerin en önemli yansımalarından biri de kişilerin müstakil olarak kullanma ihtiyacında olduğu elektrikli araç şarj istasyonlarıdır. Bu ihtiyacın ve kullanımın hukuki karşılığı incelendiğinde ise karşımıza ilk olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (“Bakanlık”) tarafından yayımlanan Site ve Apartmanlarda Elektrikli Araç Şarj Ünitesi Kurulumu Genelgesi (“Genelge”) çıkmaktadır. Genelge’de site ve apartmanlarda kurulacak olan elektrikli araç şarj istasyonlarına dayanak olan ilgili kanun hükümlerine yer verilmiş ve bu kurulumun yapılabilmesi için aranan şartlar açıklanmıştır. Bu kapsamda elektrikli araç şarj istasyonları inşa ve ruhsat gerektirmeyen yapılar olarak değerlendirilmiş ve dolayısıyla bu istasyonların, Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 19. maddesindeki ortak alanlara inşaat yapılması için aranan beşte dört oranındaki rıza şartı kapsamında tutulmayacağı belirtilmiştir. Öte yandan elektrikli araç şarj istasyonlarının hukuki dayanağının yine Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 42. maddesi çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğinin altı çizilmiştir. Bu bağlamda kurulacak şarj istasyonları ortak yerlerden elde edilecek faydanın çoğaltılmasına olanak sağlayacağından, bu istasyonların kurulması için kat maliklerinin sayı ve arsa payı çoğunluğu tarafından alınacak kararın, elektrikli araç şarj istasyonlarının kurulması için yeterli olacağı değerlendirilmiştir. Öte yandan site ve apartmanlardaki otopark gibi ortak alan kapsamında olmayan ve bağımsız bölümlerin eklentisi olan müstakil otoparklar bakımından mevcut elektrik tesisatında değişiklik yapılmaması ve diğer bağımsız bölümler ile ortak alanların etkilenmemesi kaydıyla bu otoparklara kat malikleri kurulu olmaksızın müstakil araç şarj araç istasyonunun kurulabileceği aktarılmıştır. Önemle belirtmek gerekir ki site, apartman veya bağımsız bölümlerde kurulacak elektrikli araç şarj istasyonlarına ilişkin yukarıda belirtilen şartlar sağlandıktan sonra ilgili elektrik kurumunun olumlu görüşünün alınması ve ilgili diğer mevzuatlara da uygun bir şekilde kurulumun yapılması gerekmektedir.
İş Yerindeki Elektrikli Araç Şarj İstasyonları
Yaygınlaşan elektrikli araç kullanımının bir sonucu olarak, iş yerlerinde de araç şarj istasyonlarının kurulması ihtiyacı doğmuş ve dolayısıyla bu istasyonların kurulabilmesi için var olan regülasyonların revize edilmesi gerekmiştir. Nitekim bu kapsamda 29 Temmuz 2023 tarihli ve 32263 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan değişiklik yönetmeliği ile İş Yeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’te elektrikli şarj istasyonlarının iş yerlerinde kurulmasına ilişkin hükümler değiştirilmiştir.
Yapılan değişiklikler incelendiğinde, Yönetmelik’in “Üçüncü Sınıf Gayrisıhhi Müesseseler” başlığındaki “Enerji Sanayi” bölümü yeniden düzenlenmiştir. Bu düzenleme uyarınca önceden iş yerlerinde kurulacak olan elektrikli araç şarj istasyonları için iş yeri ve çalışma ruhsatı belgesinin alınma zorunluluğu kaldırılmış, bunun yerine ise yer seçimi ve faaliyet izin belgesinin alınması gerekliliği öngörülmüştür. Alınacak bu belgenin ise ilgili büyükşehir belediyesi tarafından verileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hususlara ilişkin Bakanlığın 01.05.2024 tarihli ve “Elektrikli Araç Şarj İstasyonlarının Ruhsatlandırılması ve Belgelendirilmesi Hk.” konulu yazısında da söz konusu işlemin daha uygun, basitleştirilmiş ve yalınlaştırılmış bir belgelendirme ve denetim sürecine tabi tutulmasının amaçlandığı belirtilmiştir.
Sonuç
Ülkemizde elektrikli araç sektörünün hızla yaygınlaşması, bu konudaki artan ihtiyaçları ve bu ihtiyaçlara yönelik yapılan güncel çalışmaları ve düzenlemeleri beraberinde getirmiştir. Yıllar içerisinde yapılan ve yukarıda önemli bir kısmına yer verilen kanun değişiklikleri ve yürürlüğe giren ilgili yönetmeliklere bakıldığında, hem elektrikli araç şarj istasyonlarının hukuki kapsamı netleştirilmiş hem de bu istasyonların farklı alanlarda kullanılması kolaylaştırılarak kişilerin bu kullanıma teşvik edilmesi amaçlanmıştır.
Av. Ahmet Oğul Aksoy
