Toplumların oluşması yerleşik hayata geçme ve paranın icadıyla finansal sistemin temelleri atılmıştır. İnsanlık tarihinin gelişimi devam ettikçe ticaret hacmi de artmış ve yeni enstrümanların ortaya çıkması kaçınılmaz olmuştur. Bankacılık sisteminin gelişimine bakıldığında kurumsal yapılar oluşmadan önce sarrafların ortaya çıktığı bilinmektedir. İnsan-para ilişkisi eski çağlara dayanmakla birlikte “banka” kelimesinin de sarrafların üzerinde işlem yaptığı İtalyanca “banço” olan masalardan geldiği tahmin edilmektedir.1
Modern bankacılığın başlangıcı 17. yy.’da Hollanda’da kurulan Amsterdam Bankası olarak kabul edilmektedir. Sömürgecilik, sanayi devrimi ve ulus devletlerin kurulması ile kapitalizmin kavramsallaşması günümüzdeki modern bankacılık sisteminin önemli kilometre taşlarını oluşturmuştur.
20 yy.’a bakıldığında ise teknolojinin gelişimi ve küreselleşme etkisi ile ilk ATM’nin, ilk kredi kartının kullanımını takiben sektördeki sıçrayışların çok daha hızlı geliştiği, internet kullanımının yaygınlaşması ile mobil bankacılığın tüm dünyada yer ettiği görülmektedir.
Türk Bankacılık Sektörü
Türkiye’de bankacılık Osmanlı dönemi 19. yy.’a kadar geri gitmektedir ve ilk banka İstanbul Bankası ismiyle 1847 yılında Galata Bankerleri tarafından kurulmuştur ancak uzun süre faaliyet göstermemiştir ve esasen ilk banka 1856 yılında kurulan Osmanlı Bankası, Osmanlı İmparatorluğu’nda bankacılığın başlangıcı olarak kabul edilmektedir.2 Cumhuriyet dönemi ile birlikte kalkınmanın desteklenmesi ve ticaretin önünün açılması hedefiyle ulusal bankacılığın geliştirilmesi üzerinde durulmuştur. Kamusal bankaları özel bankaların takip ettiği 2000’lere kadar olan dönemde sermaye ve finans piyasalarını düzenleyici kurumlar ve kanunlar düzenlenmiş, yaşanan ekonomik krizlerle de şekillenen bankacılık sektörü yapısal bir dönüşümden geçmiş ve sektör büyümeye devam etmiştir.
Dijital Bankacılık
Köklü bir geçmişe sahip olan bankacılık aynı zamanda teknolojiyi hızla içselleştiren ve dijitalleşmeyi etkin bir şekilde hizmetlerine adapte edebilen bir sektördür. Dijital bankacılık kavramı müşterilerin fiziksel olarak banka şubesine gitmeden internet aracılığı ile işlemlerini gerçekleştirmesi olarak özetlenebilir. Dijital bankacılık aracılığıyla şubeye gitmeden, havale, kredi işlemi, fatura ödeme, kart ödeme, bağış yapma, sigorta işlemeleri gibi pek çok farklı bankacılık hizmeti günün her saati müşterilere sunulabilmektedir.
Türkiye İstatistik Vakfı 2021 yılı verilerine göre Türkiye’de internet kullanım oranı 16-74 yaş grubundakilerde yüzde 82,6’dır. İnternetin yaygın kullanımı ve güçlü bankacılık reaksiyonu ile dijital bankacılık hizmetlerine erişim 2017 yılında 35 milyon iken, 2021 itibarıyla yaklaşık 70 milyona ulaşmıştır. Yaş grupları açısından bakıldığında ise dijital bankacılık hizmet ve ürünlerini kullanmanın en yoğun olduğu yaş grubu 36-55 iken, bu göstergeyi 18-25 yaş aralığı takip etmektedir. 3
Öte yandan finans ve bankacılık sektöründe artan rekabet ile dünyada neo banka, dijital banka gibi isimlerle adlandırılan ve farklı ülkelerde farklı hukuki yaklaşımlarla ele alınan fintek şirketlerin bankacılık, elektronik para, sigorta, ödeme sistemleri olmak üzere çeşitli alanlarda ürünler sunduğu görülmektedir. Söz konusu fintek şirketleri şubesiz ve dijital bir şekilde müşterilerine hizmet verirken ülke hukuk sistemine göre bankacılık lisansına sahip olabilmektedir. Türkiye’de bankalar finansal teknolojik ürünleri hızla hizmetlerine entegre ederken düzenleyici otorite de şubeleri olmayan dijital bankalar için ayrı bir kategori oluşturup lisanslamaya ilişkin düzenlemede bulunmuştur.
Aralık 2021 tarihinde BDDK bankacılık hizmetlerinde erişimi kolaylaştırmak, finansal yenilikleri düzenlemek amacıyla 31704 sayılı Resmî Gazete’de “Dijital Bankaların Faaliyet Esasları ile Servis Modeli Bankacılığı Hakkında Yönetmelik” yayımlayarak yürürlüğe sokmuştur. Yönetmelikte genel olarak dijital banka ve servis modeli bankacılığın tanımı, dijital bankanın faaliyet alanları ve bu faaliyet alanların sınırları, dijital banka olarak faaliyet göstermek isteyen finansal kuruluş ve faaliyetlerine ilişkin şartları, bu kapsamda iş planı ve faaliyet programının kapsamı, müşteri şikayetleri için fiziksel erişim noktaları başta olmak üzere dijital bankacılığa ilişkin detaylı düzenlemeler yer almaktadır. 4
Finansal teknolojilerin kullanımı toplumun finansal araçlardan daha etkin yararlanarak ticari hacmin artırılmasını desteklemektedir. Dijital bankaların kredi müşterilerinin yalnızca finansal tüketicilerden ve KOBİ’lerden oluşabileceğini ifadesinin yer aldığı dijital bankacılık yönetmeliği bahse konu finansın tabana yayılması hareketi desteklenmiştir.
Ayrıca BDDK tarafından hazırlanan Nisan 2021 tarihli 31411 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Bankalarca Kullanılacak Uzaktan Kimlik Tespiti Yöntemlerine ve Elektronik Ortamda Sözleşme İlişkisinin Kurulmasına İlişkin Yönetmelik”in söz konusu finansal kapsayıcılık oluşumunu desteklediği görülmektedir. Özellikle dijital ortamdaki siber riskler göz önüne alındığında söz konusu yönetmelikle bankalar tarafından bazı önlemlerin alınması sağlanmıştır.
Genç nüfus, etkin bir bankacılık sistemi ve gelişen teknolojinin hızlı içselleştirilmesi kültürü ile Türk bankacılık sistemi yeni nesil bankacılık anlayışını benimsemekte ve müşteri deneyimini artırmaktadır. Kamu otoritelerinin yayınladığı mevzuatlar ile sürecin ticari kazanıma dönmesi ve risklerin en aza indirilmesi hedeflenmektedir.
- Yetin, F. (2016), Bankacılığın Doğuşu ve Türk Bankacılık Sistemi, Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt 9, Sayı 2
- Yetin, F. (2016), Bankacılığın Doğuşu ve Türk Bankacılık Sistemi, Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt 9, Sayı 2
- Türkiye Bankalar Birliği
- Resmî Gazete, 29 Aralık 2022, Sayı: 31704
