Gelişen teknoloji ile günlük hayatta yer edinen kripto varlıklar son zamanlarda sıklıkla yatırım almaktadır. Gelişimler beraberinde farklı suçları da getirmektedir. Hali hazırda var olan dolandırıcılık suçunun kripto varlıklar üzerinden işlenmesiyle karşılaşılmaktadır. Bu anlamda bilişim sistemleri üzerinden gerçekleştirilebilen dolandırıcılık suçunun konusu kripto varlıklar olduğundan “kripto varlık dolandırıcılığı” olarak ayrıca değerlendirmeye almak gerekmektedir. Öncelikli olarak dolandırıcılık suçu ve kripto varlıklar hakkında bilgi edinmek gerekmektedir.
Dolandırıcılık Suçu
Dolandırıcılık suçu Türk Ceza Kanunu (“TCK”) 157. ve 158. Maddelerinde düzenlenmektedir. Suçun temeli hali, kişinin başkasını aldatarak zarara sebebiyet vermesi ve kendisi veya başak birine yarar sağlamasıdır. Dolandırıcılık suçu için üç unsur gerekmektedir: hileli davranış, aldatma kastı ve yarar sağlama amacı güdülmesi.
Dolandırıcılık suçunun oluşması için yarar sağlama amacı mali değere sahip olan varlıklar için söz konusudur. (1) Dolayısıyla son zamanlarda kolay işlem arayüzleri, enflasyon, teknolojiye ilgi gibi nedenlerle artan kripto varlık kullanımı sonucunda dolandırıcılık suçu kripto varlıkları üzerinden de işlenmektedir.
Kripto Varlıklar
Sanal paraların bir alt kısmında yer alan kripto paralar gerçek hayatta bir değere karşılık gelen dijital ortamda blokzincir teknolojisi ile bir token olarak temsil edilen varlıklardır. Blokzincir teknolojisi tokenların güvenli şekilde iletimi, transferi, ticareti yapılabilmesini sağlamaktadır.
Para birimlerinden farklı olarak merkeziyetsizdir. Merkeziyetsiz olmaları, bir merkez tarafından piyasaya sürülen “para”dan farklı olarak “varlık” şeklinde anılmaları sonucunu beraberinde getirmektedir.
Dolandırıcılık suçunun, başkası veya kendisi için yarar sağlama amacını gütme unsuru mali varlığa karşılık gelmeleri nedeniyle kripto varlıklar üzerinden de işlenmektedir. Dolandırıcılık suçunun kripto varlıkları hedef alarak işlenebilmesi için tamamıyla dijital ortamda gerçekleştirilmesiyle mümkün olmaktadır. Dolayısıyla kripto varlıklar üzerinden dolandırıcılık suçunun gerçekleştirilmesi aşağıda ayrıca ele alınacaktır.
Kripto Varlık Dolandırıcılığı
Kripto varlıkların değerleri para ile ölçülebilmektedir. Dolayısıyla kripto varlıklar malvarlığı olarak değerlendirilmektedir. Dolandırıcılık suçunun unsurlarının tamamlanmış olması halinde fayda sağlama unsuru kripto varlıkları hedef alması gerekmektedir. Bir diğer deyişle kripto varlıkların dolandırılması gerekmektedir. Fakat dolandırıcılık suçunun unsurlarının tamamlanmış olması halinde bir suçtan bahsedilecektir.
Kripto varlıkların tedavülünde ve işlemlerinde yalnızca belirli kişilerin bu işlemlerini deşifre edebilmesini sağlayan şifreleme teknikleri kullanılmaktadır. Kripto para dolandırıcılığı suçu, bilişim sistemlerinin kullanılarak işlenmektedir. İnternet üzerinden veya kripto para borsaları üzerinden dolandırıcılık suçu gerçekleşmekte, dolandırıcılık eyleminin gerçekleştirilmesi için ise bilişim sistemlerinin kullanılması gerekmektedir.
Bilişim sistemleri aracılığıyla suçun işlenmesinde ise dolandırıcılık suçunun temel halinden çıkıp TCK 158/f bendi kapsamında nitelikli unsurları arasında yer verilen nitelikli bir hal kazanmıştır.
Kripto varlık dolandırıcılığı bilişim sistemlerinden farklı yöntemlerle yapılabilmektedir. Bu anlamda daha ayrıntılı ve somut inceleme yapılması için kripto varlık dolandırıcılığı yöntemlerine ayrıca yer verilmesi gerekmektedir. Aşağıda verilen yöntemler, kripto varlık dolandırıcılığındaki tüm yöntemleri kapsamamakla birlikte verilen yöntemler yalnızca kripto varlık dolandırıcılığına özgü yöntemler değildir.
Kripto Varlık Dolandırıcılığı Yöntemleri
(i) Kopya Siteler-Oltalama Yöntemi (Phising-Smishing-Vishing)
Sahte sitelere yönlendirilerek kullanıcıların verilerini ele geçiren bu yöntem uygulamada sıklıkla karşılaşılan bir yöntemdir. Sahte siteye yönlendirilen kullanıcıların isim ve şifresi ele geçirilerek zarara uğraması söz konusudur.
Kullanıcılar sahte olduğundan bihaber oldukları siteye kendi kullanıcı ismi ve şifrelerini girmektedir. Fakat dolandırıcı gerçek sitede bu bilgileri girerek sistemden kripto varlıklarına erişim sağlamaktadır. Bu yöntem dolandırıcı tarafından tek derece doğrulama sistemlerinde veya yalnızca şifre ile girişlerin yapan kripto borsası platformlarında karşılaşılmaktadır.
(ii) Saadet Zinciri Yöntemi (Ponzi Oyunu)
İlk kez1920’li yıllarda “Ponzi Scheme “adıyla gündeme gelen bu yöntem, sistem kurucuları üretim olmayan bir sistem üzerinden yatırımcı toplayarak tek seferde yüksek kar marjına erişim sağladıktan sonrasında sistemi terk etmesiyle tamamlanan dolandırıcılık yöntemidir.
İletişim stratejileri geliştiren kurucular sisteme olan güveni sağlama amacı taşıyan bu sistemlerde reklamlar önemli bir araçtır.
(iii) Aldatıcı Coin Satışı Yöntemi
Dolandırmak amacıyla tasarlanan aldatıcı coinler finansal manipülasyon yöntemiyle piyasada değeri hızlı şekilde artan coinlerin yüksek fiyattan satışı ile gerçekleştirilir. Diğer dolandırıcılık yöntemlerinden farklı olarak ise piyasanın finansal olarak manipülasyonları kripto varlık borsalarında gerçekleştirilmektedir. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nuna (“SPK”) göre bu tarz bir manipülasyon sermaye piyasası araçlarına yönelik manipülasyon olarak 107. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında suç olarak düzenlenmiştir.
Aldatıcı coin satış ve sonrasındaki kripto varlık borsalarındaki manipülasyon bilişim sistemleri üzerinden gerçekleştirildiği için nitelikli dolandırıcılık kapsamında değerlendirilmektedir.
(iv) Gizli Kripto Varlık Madenciliği (Cryptojacking)
Bilgisayarlar gibi web sitesini giriş yaparak cihazlarda kendisini belli etmeden yetkisiz kripto varlık madenciliği yapılmasıdır. Kişinin cihazına gelen e postaya tıklaması neticesinde cihaza crypto mining kodunun yüklenmesiyle yapar. Fakat bunun için kötü amaçlı yazılımla sisteme girilmesi, ardından gizli olarak kripto varlık oluşturmak üzere faaliyette bulunur.
Kripto Varlık Dolandırıcılığı Yöntemlerinin Hukuki Değerlendirilmesi
Kripto varlıkların dolandırılmasıyla kişilerin maddi ve manevi zarara uğratılması söz konusudur. Bir yandan dolandırıcı için haksız yarar sağlanan kripto dolandırıcılığı cezai sorumluluk oluşmaktadır. Kripto varlıkların dolandırılması suçu yukarıda açıklanan yöntemlerle gerçekleştirilebilmektedir. Bu suçun işlenebilmesi için TCK’da düzenlenen bilişim sistemine girme suçu (TCK 243/1) ve sistemdeki verilere erişimi engelleme, verileri bozma, silme ve verileri yok etme suçunu (TCK 244/2) oluşturmaktadır. (2)
Kripto varlık dolandırıcılığı suçu niteliği itibariyle bilişim sistemleriyle işlenmesi zorunludur. TCK 157. Maddesinde düzenlenen dolandırıcılık suçu kapsamında değerlendirilen kripto varlık dolandırıcılığı, bir kişiyi hileli davranışlarıyla aldatarak zarara uğratması ve kendisine veya bir başkasına yarar sağlamasıyla söz konusu olmaktadır. (3)
TCK 158. Maddede dolandırıcılık suçunun nitelikli halleri düzenlenmektedir. Kripto varlık dolandırıcılığı, bilişim sistemleri üzerinden kolaylıkla gerçekleştirilebildiğinden TCK 158/1 (f)’ye göre dolandırıcılık suçunun nitelikli halini oluşturmaktadır. Zira nitelikli dolandırıcılık suçunun bilişim sistemleri üzerinden işlenmesi dolandırıcılık suçunu kolaylaştırmaktadır.
Bunların yanı sıra aldatıcı kripto varlık satışı ve saadet zinciri yöntemlerinde, basın ve yayın organlarının sağladığı kolaylıktan yararlanılmasına girdiğinden TCK 158/1(g) bendi kapsamında nitelikli dolandırıcılık suçu oluşacaktır.
Kripto dolandırıcılığı suçu her somut olay özelinde ayrıca değerlendirilmesi gerekmekte, dolandırıcılık suçunun nitelikli hali buna göre tespit edilmelidir.
Stj. Av. Meryem Torkay
Kaynakça
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2017/15-1061 E., 2019/426 K. sayılı ve 14.05.2019 tarihli kararı.
- Sarıkaya, Samet. Samet Sarıkaya, Anadolu Üniversitesi Yayınları, Temmuz 2023,Sf.573-592.
- Sağır, Albayrak. Veri Madenciliğinin Siber Suçlarda Kötüye Kullanımı. Aralık 2024.
