1. Uzaktan Kimlik Tespiti Teknolojisinin Tanımı
Ticari hareketliliğin, tasarruf ve kredi ihtiyacının, şahısların veya şirketlerin mali yönetimlerinin finans kuruluşları nezdinde kurumsal organizasyonlar aracılığı ile sürdürülmesi gerekliliğinin günden güne artması, finans sektörünü de etkilemiş, bu doğrultuda finans sektörü; bu ihtiyaçlara en etkin şekilde cevap verilebilmesi adına teknolojik gelişmeleri doğru ve hızlı bir şekilde yansıtması gereken söktörlerden biri haline gelmiştir. Özellikle müşteriler ile kurumlar arasındaki iletişim gerekliliğinin yerine getirilmesinin fiziksel koşullarda zorlaşması tüm dünyada dijital yenilikleri takip etme ve uygulama zorunluluğu doğurmuştur. Uzaktan kimlik tespiti de, bu ihtiyaçlara cevap veren, zaman, enerji ve verimlilik açısından fayda sağlayan, aynı ortamda bulunarak iletişim kurulması ihtiyacını pratik bir alternatife dönüştüren teknolojik bir yenilik olarak gündeme gelmektedir.
Peki uzaktan kimlik tespiti nedir ve nasıl uygulanır? Uzaktan kimlik tespiti; mevzuatta belirtilen hususlar çerçevesinde, yetkili kurumun ilgilisi ile müşteri arasında, karşılıklı olarak fiziksel şekilde bulunulmasına gerek olmaksızın, çevrim içi olarak görüntülü bir şekilde görüşülmesi ve iletişim kurulması işlemini ifade etmektedir. Uzaktan kimlik tespiti işlemini müşterileri ile sağlayabilecek kurumlar; bankalar, banka dışı mali kuruluşlar, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri ve kripto varlık hizmet sağlayıcılarıdır.
2. Uzaktan Kimlik Tespiti’nin Mevzuattaki Yeri, Gelişmeleri ve Hukuki İncelemesi
a) Mevzuattaki Gelişmeler
Uzaktan kimlik tespiti, mevzuattaki yerini ilk kez 1 Nisan 2021 tarihinde “Bankalarca Kullanılacak Uzaktan Kimlik Tespiti Yöntemlerine ve Elektronik Ortamda Sözleşme İlişkisinin Kurulmasına İlişkin Yönetmelik” başlığı ile bularak yürürlüğe girmiştir. İlgili mevzuatta uzaktan kimlik kontrolünün tanımı, uygulanma şekli ve esasları düzenlenmiştir.
06.04.2022 tarihli ve 31801 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan ‘Bankalarca Kullanılacak Uzaktan Kimlik Tespiti Yöntemlerine ve Elektronik Ortamda Sözleşme İlişkisinin Kurulmasına İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik’ ile de yurt dışında yerleşik olarak yaşayan vatandaşlara yönelik olarak; mevduat ve katılım sistemi kapsamında uygulanacak uzaktan kimlik tespitine ilişkin ilkeler düzenlenmiştir. Böylece uzaktan kimlik tespiti uygulamasına yönelik mevzuat kapsamı genişletilmiştir.
b) Mevzuat Kapsamında Uygulanma Şekli
1 Nisan 2021 tarihli Yönetmelikte, uzaktan kimlik tespitinin nasıl uygulanacağı hususuna detaylıca yer verilmiştir. 06.04.2022 tarihli Yönetmelik Değişikliği ile de, yurtdışında yaşayan vatandaşlar için uygulamanın kapsamının genişletildiği bildirilmiştir. Aşağıda hem genel olarak mevzuat uygulaması hem de yönetmelik değişikliği kapsamındaki yeni düzenlemeler yer almaktadır.
i) Genel Olarak:
İlgili hükümlere göre uzaktan kimlik tespiti uygulaması aşağıda belirtilen adımlar çerçevesinde gerçekleştirilmektedir;
- Öncelikle, süreç başlamadan önce dokümanlar oluşturulmakta ve sürecin etkinliği test edilerek sonuçlar yazılı hale getirilmeli ve hazır olunduğunda sistem başlatılmalıdır.
- Uzaktan kimlik tespiti, fiziken yüz yüze yapılan kimlik tespitine paralel şekilde, çevrim içi, canlı ve kesintisiz görüşme yolu ve uçtan uca güvenli iletişim ile gerçekleştirilmektedir.
- Görüntülü görüşme aşaması, bu konuda eğitim almış müşteri temsilcisi tarafından gerçekleştirilmektedir. Müşteri temsilcisinin yılda en az bir defa ve her bir güncelleme sonrasında kişisel verilerin korunması mevzuatı da dâhil olmak üzere eğitim alması sağlanmaktadır.
- Kimlik doğrulama süreci, kişinin başvurusu ile başlatılmaktadır. Görüşme başlarken, kimlik tespiti yapılacak olan kişinin kişisel verilerin korunması kapsamında açık rızası alınmaktadır.
- Kimlik tespiti sürecinde, tespiti gerçekleştiren müşteri temsilcisi; tespit edilecek kişi tarafından aktarılan bilgilerin, psikolojik sorgu ve gözlem vasıtasıyla makul, yeterli ve inandırıcı olduğuna kanaat getirmelidir.
- Kişinin tespit konusu kişi olduğuna kanaat getirilmesi ile birlikte, kişinin telefonuna yapılacak olan kimlik tespiti işlemi için tek kullanımlık şifre gönderilmektedir. Kişinin kendisine iletilen şifreyi arayüze girmesi ile birlikte kimlik tespit süreci tamamlanmaktadır.
- Müşteri temsilcisi tarafından işlemin riskli görülmesi halinde görüşme sonlandırılabileceği gibi, ek kontroller ve ek bir onay mekanizması da devreye girebilmektedir.
ii) Yeni Düzenlemeler, Yabancı Kişiler ve Yuvam Hesabı:
06.04.2022 tarihli Yönetmelik Değişikliği ile yurtdışında yerleşik olan T.C. Nüfus Cüzdanı sahibi veya Mavi Kart sahibi gerçek kişi vatandaşların; YUVAM (Yurtdışında Yerleşik Vatandaşlar Mevduat ve Katılım Sistemi) hesabı açarak bu hesap üzerinden işlem yapmasına imkan tanınmıştır. Bu kapsamda; bankalar, ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı) standartlarına uyularak, yakın alan iletişimi özelliği olan pasaportların kullanılması ile yeni müşterileri kabul etmektedir. Böylece, uzaktan kimlik tespiti uygulamasının ulaşmak istediği fayda en çok da yurtdışında yaşayan ve fiziki katılımları zor olan vatandaşlar için de sağlanmıştır.
3. Uzaktan Kimlik Tespitinde Sorumluluk, Karşılaşılabilecek Riskler
a) Genel Olarak Sorumluluk:
Uzaktan kimlik tespitinde, kişinin kimliğinin tespit edilmesinde riski en aza indirgeyerek tespitin gerçekleştirilmesi sorumluluğu genel olarak ilgili kurumdadır. Tespitte kullanılan teknikler, mevzuata paralel olarak asgari risk anlayışı ile sürdürülmelidir. Bu doğrultuda, tespit kişisinin veya üçüncü kişilerin itirazları halinde, ispat yükümlülüğü aracı kurum veya portföy yöneyim şirketinde olacaktır. Belirtilen kriterlere uyumlu işlem gerçekleştirip gerçekleştirilmediğinin tespiti, şikayet veya ihbar durumunda Sermaye Piyasası Kurumu tarafından gerçekleştirilir ve kurum gerekli önlemleri almaya yetkilidir.
b) Karşılaşılabilecek Riskler ve Alınabilecek Tedbirler:
Uzaktan kimlik tespiti, dijitalleşmenin getirdiği yenilikleri taşıyan, pratik ve kolay bir gelişme olarak gündeme gelse de; barındırdığı riskler açısından hassas bir işlemdir. Nitekim; bu işlem doğru ve etkin uygulandığında sahtecilik, dolandırıcılık, kara para aklama gibi suçların oluşabilme ihtimalini azalttığı gibi, gereken hassasiyet gösterilmez ise tam aksine bu risklerin oluşma ihtimalini de artırmaktadır. Buna benzer hukuki zaafiyetlerin oluşmaması adına; mevzuata paralel olarak ilgili kurumların alacağı tedbirler yüksek önem arz etmektedir.
Kişinin kimlik tarama ve tespit işlemleri ile görüntülü görüşme yönteminde olası teknolojik, operasyonel ve benzeri riskler dikkate alınarak güvenlik önlemleri alınmaktadır. Nitekim bu gibi işlemler, işlemi gerçekleştiren kurumlar nezdinde kritik işlemler olarak değerlendirilmektedir.
Bu doğrultuda, İlgili kurumun, işleme konu malvarlığı, kişiye ait fonları ve kaynağını, ortalama gelir bilgisini, açılmış ya da açılacak olan hesabın yaklaşık olarak tahmini büyüklüğünü ve işlem sayısını bilebilmelidir. Tespiti gerçekleştirecek kişi hakkında detaylı bilgi edinmek ve kişinin kimlik bilgilerini sık sık güncellemek de önemlidir. Mevzuat kapsamında asgari olarak alınması gereken eğitimlerin, uygulanacak kontrol ve denetimlerin sıklığını artırmak da etkili olabilecektir. Aynı zamanda kişiler gözlem altında tutulmalı, kişilerin mali profiline ve faaliyetlerine uyum göstermeyen işlemler mercek altına alınmalıdır. Risk taşıyan durumlar raporlanmalı, tutar ve işlem sayısı limiti belirlemek de dahil olmak üzere etkili tedbirleri almak ve makul bir şüphe halinde sınırlandırmak da etkili olabilecektir. Aynı zamanda, süreç bütünüyle tüm adımları içerecek şekilde, açık ve denetlenebilir bilgi ve belge saklama gerekliliklerine ve KVKK ilkelerine uyularak kaydedilmeli ve muhafaza edilmelidir.
4. Değerlendirme ve Sonuç:
Özellikle finans sektöründe yeni bir devir olan uzaktan kimlik tespiti teknolojisi, doğru ve etkili uygulandığı sürece müşteri ve kurum ilişkilerini kuvvetlendiren, pratik ve işlevsel bir işlem olarak sürdürülebilecektir. Her dijital yenilik gibi, bu yeniliğin de avantajları ancak güvenli, sistematik ve sürdürülebilir prensipler takip edilerek kazanılabilecektir. İşlemin hassasiyeti gözetilerek mevzuat kapsamındaki gerekliliklerin, kontrol ve tedbirlerin sürdürülmesi noktasında profesyonel bir hukuki danışmanlık hizmeti alınması önem arz etmektedir.
