• Anasayfa
Şengün & Partners Hukuk Yayınları
  • English
  • Deutsch
  • Français
  • Español
  • Italiano
  • Türkiye’de Yatırım Danışmanlığı
    • Şirket Kuruluşu
    • Risk, Uyum ve Regülasyon
    • ESG
    • Bilişim Teknoloji Danışmanlığı
    • Dijital Dönüşüm
  • Makaleler
    • Nedim Korhan Şengün’den
    • Girişimcilik Merkezi
    • Küresel Yeşil Merkezi
    • Risk, Uyum ve Regülasyon Merkezi
    • Tahkim Sulh ve Arabuluculuk Merkezi
    • Sermaye Piyasası ve Finans İşlemleri Merkezi
    • Sigorta Merkezi
    • Entelektüel Varlık Yönetimi Merkezi
    • Kişisel Veriler Merkezi
    • Rekabet Hukuku Uygulamaları Merkezi
    • Yatırım Danışma Merkezi
    • Uluslararası Ticaret Hukuku Merkezi
  • Duyurular
Sonuç Yok
Tüm Sonuçları Görüntüle
  • Türkiye’de Yatırım Danışmanlığı
    • Şirket Kuruluşu
    • Risk, Uyum ve Regülasyon
    • ESG
    • Bilişim Teknoloji Danışmanlığı
    • Dijital Dönüşüm
  • Makaleler
    • Nedim Korhan Şengün’den
    • Girişimcilik Merkezi
    • Küresel Yeşil Merkezi
    • Risk, Uyum ve Regülasyon Merkezi
    • Tahkim Sulh ve Arabuluculuk Merkezi
    • Sermaye Piyasası ve Finans İşlemleri Merkezi
    • Sigorta Merkezi
    • Entelektüel Varlık Yönetimi Merkezi
    • Kişisel Veriler Merkezi
    • Rekabet Hukuku Uygulamaları Merkezi
    • Yatırım Danışma Merkezi
    • Uluslararası Ticaret Hukuku Merkezi
  • Duyurular
Sonuç Yok
Tüm Sonuçları Görüntüle
Şengün & Partners Hukuk Yayınları
Sonuç Yok
Tüm Sonuçları Görüntüle
Ana Sayfa Makaleler

Moda Hukuku: Kumaşın Görünmeyen Dikişleri

7 Ekim 2026
içinde Makaleler
Okuma Süresi: 4 dk okuma
A A
Moda Hukuku: Kumaşın Görünmeyen Dikişleri
Facebook'ta PaylaşTwitter'da PaylaşLinkedin'de Paylaş

Karl Lagerfeld, “Moda, gerçekliği yorumlamak için giysiler aracılığıyla kendini yaratan bir dildir,” der. Gerçekten de moda, yüzyıllardır insanın kendisini tanımlamak için kullandığı en keskin ifade biçimlerinden biridir. Antik Mısır’da keten giysiler, takılar ve başlıklar toplumsal konumu gösterirken, Yunan ve Roma uygarlıklarında kumaşın niteliği, rengi ve kullanım biçimi vatandaşlık ve statü hakkında anlamlar taşımaktaydı. Böylece moda, çağlar boyunca yalnızca bedeni örten bir unsur değil dönemin siyasal, toplumsal ve ekonomik dönüşümlerini yansıtan görünür bir hafıza oldu.

Bir moda parçası, atölyeden podyuma ulaşıncaya kadar sayısız aşamadan geçer. Kumaş, kesim, desen ve işçilik bir araya gelerek parçanın kendine özgü anlatısını oluşturur. Ancak modanın dilinden söz edebilmek için bu yaratıcı serüvenin nasıl korunduğunu da konuşmak gerekir. Çünkü ayrıntılar modayı yaratır, tasarım söz konusu olduğunda kimi zaman tek bir ilmek bile eserin özgünlüğünü belirleyebilir.

Yakın moda tarihinin en etkili tasarımcılarından Karl Lagerfeld’in kreatif direktörlüğündeki Chanel de bu gerçekle karşı karşıya kaldı. World Tricot–Chanel davası, bir ilmeğin bile kime ait olduğunun neden önemli olduğunu gösteren çarpıcı örneklerden biridir. Fransız triko atölyesi World Tricot, Chanel’e sunduğu özgün bir nakış örneğinin önce kabul edilmediğini, daha sonra ise Lagerfeld yönetimindeki bir Chanel koleksiyonunda oldukça benzer biçimde kullanıldığını ileri sürdü. 2005 yılında yargıya taşınan uyuşmazlıkta Paris İstinaf Mahkemesi, söz konusu nakışı Fransız hukuku anlamında World Tricot’ya ait özgün bir kolektif eser olarak kabul ederek Chanel’in telif hakkını ihlal ettiğine karar verdi. Böylece podyumda yalnızca bir tasarım değil, modanın en temel hukuki sorularından biri de görünür hale geldi: Bir tasarımı moda evinin adı mı, yoksa onu meydana getiren eller mi yaratır?

Hukuk, modanın kapısını elbette Karl Lagerfeld döneminde çalmadı. Şimdi biraz zamanda geriye gidelim ve takvim 1911 yılını gösterirken New York’a giden Fransız modacı Paul Poiret’in hukuk mücadelesine göz atalım. Poiret, kendi adını taşıyan sahte etiketlerin düşük kaliteli ürünlere iliştirildiğini gördüğünde, bir tasarımcının yalnızca çizgilerinin değil, isminin ve itibarının da taklit edilebileceği gerçeğiyle karşılaştı. Poiret, etiketi üreten kişi hakkında hukuki yollara başvururken Fransız modacıları da yaratıcılıklarını korumak için birlikte hareket etmeye çağırdı. Çünkü onun için bir elbiseye iliştirilen isim, kumaşa dikilmiş sıradan bir etiketten ibaret değildi; tasarımcının emeğini, estetik dünyasını ve şöhretini taşıyan bir imzaydı.  

1929 yılına geldiğimizde ise Cheney Brothers v. Doris Silk Corporation kararı, modern moda hukukunun erken ve kurucu içtihatlarından biri olarak karşımıza çıktı ve bizi cevaplanması güç bir soruyla baş başa bıraktı: Yaratıcılık, hukuki koruma olmaksızın taklidi engellemeye yeter mi?  Cheney Brothers, her sezon çok sayıda özgün ipek kumaş deseni hazırlıyor, ancak modanın hızla değişen doğası nedeniyle bunların tamamı için bir koruma elde edemiyordu. Doris Silk Corporation ise piyasada ilgi gören desenlerden birini kopyalayarak daha düşük fiyatla satışa sundu. Uyuşmazlık 1929 yılında Amerika Birleşik Devletleri İkinci Temyiz Mahkemesinin önüne geldiğinde, mahkeme tasarımın kopyalandığı varsayımına rağmen Cheney Brothers lehine özel bir koruma yaratmayı reddetti. Hâkim Learned Hand’in yaklaşımına göre kanunun açıkça korumadığı bir tasarım üzerinde, yalnızca emek ve yaratıcılıktan hareketle münhasır bir hak kurulamazdı. 

Görüldüğü üzere moda hukuku, sınırları tek bir kanunla çizilebilecek bağımsız ve kapalı bir alan değil; modanın üretimden podyuma, oradan da tüketiciye uzanan yolculuğunda farklı hukuk disiplinlerini aynı dikişte buluşturan çok katmanlı bir yapıdır. Paul Poiret’nin adını taşıyan sahte etiketlere karşı verdiği mücadele marka hakkı, haksız rekabet ve ticari itibarın korunmasını; Cheney Brothers v. Doris Silk Corporation kararı tasarım, patent ve telif hukuku arasındaki koruma boşluğunu; World Tricot–Chanel davası ise eser sahipliği, özgünlük, sözleşmesel ilişkiler ve bağımsız atölyelerin yaratıcı emeğini gündeme taşımıştır. Bu nedenle moda hukukunu anlamak, yalnızca bir elbisenin biçimine değil; üzerindeki etikete, desenini yaratan ellere, üretildiği atölyeye, taraflar arasındaki sözleşmeye ve piyasaya sunulduğu koşullara da bakmayı gerektirir. Çünkü moda tek bir kumaştan yaratılmadığı gibi onu koruyan hukuk da tek bir hukuk dalından dokunmaz. Üstelik bu dokuma; iş ve insan hakları hukukundan tüketici ve reklam hukukuna, rekabet hukukundan gümrük mevzuatına, elektronik ticaretten sürdürülebilirlik düzenlemelerine kadar genişlemeye devam eder. 

Moda hukuku ekseninde oluşturacağımız bu seride, tasarımcının zihninde doğan bir fikrin somut ve özgün bir tasarıma dönüşmesinden podyumda sergilenip bir koleksiyonun parçası olmasına kadar uzanan yaratıcı yolculuğu ele alacağız. Markaların serüvenlerine tanıklık ederken tasarımcıların, sanatçıların ve üreticilerin emeklerini korumak için verdikleri mücadelelere de eşlik edeceğiz. Çünkü modada hiçbir ayrıntı tesadüf değildir; hukukta ise korunmaya değer olan, çoğu zaman tam da o ayrıntıda saklıdır. 

Av. Selin Ceren Canbulut Dursun

 

KAYNAKÇA:

  • https://www.vogue.co.uk/article/chanel-world-tricot-court-legal-battle-for-counterfeiting
  • https://www.vogue.co.uk/article/paul-poiret?utm
  • https://cyber.harvard.edu/metaschool/fisher/linking/doctrine/cheney.html
PaylaşTweetPaylaş
Önceki Gönderi

Güncellenen Rekabet Kurumu Kılavuzları Kapsamında Birleşme ve Devralma Rejimi

Sonraki Gönderi

Savunma Sanayii Sektörünün Hukuki Haritasına Giriş

İlgili Gönderiler

Kültür, Sanat ve Yaratıcı Endüstriler: Fikirden Kalıcı Değere Uzanan Yolculuğun Hukuki Temelleri

Kültür, Sanat ve Yaratıcı Endüstriler: Fikirden Kalıcı Değere Uzanan Yolculuğun Hukuki Temelleri

Kültür, sanat ve yaratıcı üretim, insanlık tarihinin en eski ve en güçlü ifade alanlarından biridir. İnsan, yazıyı bulmadan çok önce...

Yapay Zeka’da Liderlik Yarışı

Yapay Zeka’da Liderlik Yarışı

İngiltere hükümeti yapay zekâ (“YZ”) teknolojilerinin kullanımını artırmak, İngiliz yapay zekâ şirketlerine uluslararası yatırım çekmek ve yeni nesil yerli teknoloji...

Gayri̇menkul Yatırım Ortaklığının İş Dünyası Perspekti̇fi̇nden Değerlendi̇ri̇lmesi̇ Ve Bi̇r Alternati̇f Olarak Gayri̇menkul Yatırım Fonu

Gayrimenkul Yatırım Ortaklığının İş Dünyası Perspektifinden Değerlendirilmesi Ve Bir Alternatif Olarak Gayrimenkul Yatırım Fonu

Ülkemizde hâlihazırda sayısı 33 olan gayrimenkul yatırım ortaklığının (“GYO”), Sermaye Piyasası Kurulu’nun (“SPK”) katı denetimine tabi olduğunu ve asgari %...

Tokenlaştırılmış Varlıklarla Ticaretin Hukuki Boyutu: Lojistik ve Finans Alanlarında Mülkiyet, Denetim ve Sorumluluk

Tokenlaştırılmış Varlıklarla Ticaretin Hukuki Boyutu: Lojistik ve Finans Alanlarında Mülkiyet, Denetim ve Sorumluluk

1. Giriş Dijitalleşmenin etkisiyle geleneksel varlıkların blokzincir üzerinde temsil edilmesi yani “tokenlaştırılması”, ticaretin yapısını dönüştürmektedir. Tokenlaştırılmış varlıklar yalnızca kripto para...

Paya Dayalı Kitle Fonlaması Telbiği İle Girişimcileri Neler Bekliyor?

Paya Dayalı Kitle Fonlaması Tebliği İle Girişimcileri Neler Bekliyor?

Paya Dayalı Kitle Fonlaması Tebliği (III – 35/A.1) (“Tebliğ”) 03 Ekim 2019 tarihli ve 30907 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe...

Hub And Spoke Kartelleri

Küresel gelişmelere bağlı olarak ticari hayatta da yeni rekabet uygulamaları kendine yer bulmakta ve hukuki yapılanma da bu yeni olgular...

Sonraki Gönderi
Savunma Sanayii Sektörünün Hukuki Haritasına Giriş

Savunma Sanayii Sektörünün Hukuki Haritasına Giriş

Son Makaleler

Milyarlarca Dolarlık Soygun, Tek Bir Bilgisayardan mı Başladı? Binance Vakası ve Sigortanın Kritik Sınırları

Milyarlarca Dolarlık Soygun, Tek Bir Bilgisayardan mı Başladı? Binance Vakası ve Sigortanın Kritik Sınırları

Geleceği Bugünden Devredebilir miyiz? Yapay Zekâ Çağında FSEK ve Sınırsız Hak Devirleri

Geleceği Bugünden Devredebilir miyiz? Yapay Zekâ Çağında FSEK ve Sınırsız Hak Devirleri

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın YeS-TR Düzenlemelerindeki Güncel Değişiklikler: Binalar ile Yerleşmeler için Yeşil Sertifika (YeS-TR) Süreçlerinde Yeni Dönem

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın YeS-TR Düzenlemelerindeki Güncel Değişiklikler: Binalar ile Yerleşmeler için Yeşil Sertifika (YeS-TR) Süreçlerinde Yeni Dönem

Bilgilendirilmiş Rızanın Elektronik Ortamda Alınmasına İlişkin Yeni Düzenleme

Bilgilendirilmiş Rızanın Elektronik Ortamda Alınmasına İlişkin Yeni Düzenleme

Anayasa Mahkemesinin 18 Mayıs 2026 Tarihli ve 2023/33449 Başvuru Numaralı Kararı

Anayasa Mahkemesinin 18 Mayıs 2026 Tarihli ve 2023/33449 Başvuru Numaralı Kararı

Rekabet Kurumu’nun İş Gücü Piyasalarındaki Rekabet İhlallerine Yaklaşımı ve Güncel Uygulamaları

Rekabet Kurumu’nun İş Gücü Piyasalarındaki Rekabet İhlallerine Yaklaşımı ve Güncel Uygulamaları

  • Anasayfa

© 2024 Şengün Partners

Sonuç Yok
Tüm Sonuçları Görüntüle
  • Türkiye’de Yatırım Danışmanlığı
  • Makaleler
  • Hakkımızda
  • İletişim
  • Türkçe
    • English
    • Deutsch
    • Français
    • Türkçe
    • Español
    • Italiano

© 2024 Şengün Partners